Energielabel voor een monument: wat verandert er sinds mei 2026?

Wat is er veranderd?

Voor de meeste woningen was een energielabel al verplicht bij verkoop en verhuur. Beschermde monumenten waren daarvan uitgezonderd. Die uitzondering is vervallen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) schrijft: vanaf 29 mei 2026 geldt de energielabelplicht ook voor beschermde monumenten¹. Dat betekent bij verkoop, bij verhuur en bij een nieuw of verlengd huurcontract. Bestaande huurcontracten worden niet geraakt¹.

Nederland regelde dit in een besluit van 21 april 2026. Dat is de eerste stap om de nieuwe Europese richtlijn voor de energieprestatie van gebouwen (EPBD IV) in te voeren⁴. Aedes, de organisatie van woningcorporaties, kondigde de wijziging al in september 2025 aan³. RVO bevestigt de datum en schrijft dat de energie-eisen zelf voor monumenten wel uitgezonderd blijven².

Welke monumenten vallen eronder?

De RCE zegt: alle beschermde monumenten¹. Aedes noemt het volgende³:

• gemeentelijke monumenten en voorbeschermde gemeentelijke monumenten;
• provinciale monumenten en voorbeschermde provinciale monumenten;
• rijksmonumenten en voorbeschermde rijksmonumenten.

Voorbeschermd betekent dat de procedure voor de aanwijzing is gestart. Woningen in een beschermd stadsgezicht hadden al een labelplicht, voor hen verandert er dus niets³.

Er zijn uitzonderingen. Voor gebouwen die (deels) voor erediensten en religieuze activiteiten worden gebruikt, blijft de uitzondering bestaan. Bij ander gebruik geldt de plicht wel¹. Ook de algemene uitzonderingen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving gelden nog steeds. De RCE verwijst daarvoor naar artikel 6.28 van dat besluit¹. Voorbeelden zijn gebouwen die hooguit 2 jaar in gebruik zijn, vrijstaande gebouwen kleiner dan 50 m², en woningen die minder dan vier maanden per jaar worden gebruikt met weinig energieverbruik⁶. Twijfel je? Vraag het de gemeente of RVO.

Hoe weet je of een huis een monument is?

Rijksmonumenten vind je in het Rijksmonumentenregister. Informatie over gemeentelijke en provinciale monumenten vind je op monumenten.nl. Daaraan kun je geen rechten ontlenen. Bij twijfel vraag je het de gemeente¹. Wil je het vooraf weten voor een bepaald adres? De gratis check van Vingboons toont of een huis een rijksmonument is, en of het Kadaster een gemeentelijke monumentstatus heeft ingeschreven. Beide met bron. Lees meer over de soorten monumenten in ons artikel over een monument kopen.

Wat verandert er niet?

De labelplicht is een informatieplicht. Ze zegt niet dat je monument aan een bepaald label moet voldoen². De RCE noemt als voorbeeld de eis van label C voor kantoren: die geldt niet voor kantoren in een monument¹.

Ook voor verhuurders verandert er iets, maar minder dan je zou denken. Voor huurwoningen ligt er een ontwerpbesluit voor een minimumlabel D vanaf 2029. Beschermde monumenten vallen daar volgens de RCE buiten. Bij de huurprijs krijgt een monument bovendien geen minpunten voor een lager label, volgens het beleid van de Huurcommissie¹.

Het label wordt berekend met dezelfde methode als bij andere gebouwen, de NTA 8800. Uit onderzoek in opdracht van het Rijk bleek dat de methode ook bruikbaar is voor monumenten. Het berekende gebruik kan wel afwijken van het echte gebruik in een oud huis¹. Zie het label dus als een startpunt en niet als een oordeel over het huis.

Wat betekent het voor kopers?

Het label zegt iets over de energieprestatie. Het zegt niets over de staat van het gebouw. Een laag label hoeft dus geen reden te zijn om af te haken. Je weet er alleen meer door over wat verduurzamen zou vragen. Of je dat mag en kunt, is bij een monument een aparte vraag. Voor veel werk aan een monument is een omgevingsvergunning nodig. Dat lees je in ons artikel over een monument kopen.

Hoe vraag je een energielabel voor een monument aan?

Kijk eerst in EP-Online of er al een geldig label is. Een label is 10 jaar geldig¹². Is er geen geldig label? Dan stelt een energieprestatieadviseur (EP-adviseur) het label vast na een bezoek aan de woning. De eigenaar vraagt het aan. Je vindt EP-adviseurs via het Centraal Register Techniek².

Een EP-adviseur hoeft geen kennis van monumenten te hebben. Wil je later verduurzamen, dan raadt de RCE een adviseur aan die gespecialiseerd is in monumenten, een DuMo-adviseur (Duurzame Monumenten)¹.

Er is geen vaste prijs voor een label. De EP-adviseur bepaalt die, onder meer op basis van het type woning en de tijd die hij nodig heeft. Vraag dus een of meer offertes⁷.

Waar zie je het energielabel van een huis?

Bij een woning die te koop staat, hoort het label in de advertentie². Een bestaand label kun je opzoeken via onze pagina energielabel opzoeken. De officiële gegevens staan in EP-Online². Staat er nog geen label, dan vraag je de makelaar of de verkoper wat de planning is. Wil je ook weten wat er verder speelt bij een oud huis? Lees dan ons artikel over een oud huis kopen en dat over de bouwkundige keuring.

Wat we niet weten

• Wat een label voor een monument gemiddeld kost. Daarvoor vonden we geen actuele bron.
• Of de adviezen bij het label later worden aangepast aan monumenten.